دستگاه تنفس و بيماري هاي آن
آناتومی دستگاه تنفس
مقدمه:
بدن موجودات زنده جهت تهیه اکسیژن برای متابولیسم سلولی ودفع دی اکسید کربن به دستگاه تنفس وابسته است.
دستگاه گردش خون ابزار انتقال گاز بین بافتهای بدن وششها است. به این ترتیب گردش خون و دستگاه تنفس به یکدیگر وابسته است.
دستگاه تنفس با داشتن مجاری تفسی و هوایی وظایف خود را با پالایش هوا انجام می دهد.
دستگاه تنفس به دو ناحیه هوایی و تنفسی تقسیم شده است.
ناحیه هوایی شامل حفره بینی,حلق,حنجره,نای و سیستم نایژه هاست که هوا را از محیط پیرامون به قسمت تنفسی شش ها می رساند.
ناحیه هوایی دستگاه تنفسی:
بخش بیرونی ناحیه تنفسی دستگاه تنفس از حفره بینی تا نایژه ها دارای پوشش مطبق کاذب مژکدار با سلولهای جامی شکل است.
بافت پیوندی سست زیرین دارای تعداد زیادی غدد سروزی - موکوسی است. ترشحات غدد بوسیله مژه حمل می شوند.
مژه با حرکت موجی ترشحات را به طرف حفره بین هدایت می کند.آستر مخاط دارای سلولهای ائوزینوفیل, ماکروفاژ و فولیکولهای لنفاوی است.
این قسمت ایمونوگلوبولین a تولید می کند و به پوشش مخاطی می رسد و باکتریها و ویروسها را می کشد. استخوان دیواره های حفره بینی و غضروف حنجره و نای و نایژه به دستگاه استحکام می بخشد. تا در مقابل فشار هوا فشرده شده و یا بیش از حد منبسط نشوند. رشته های ارتجاعی باعث کشیده شدن لوله های هوایی به هنگام دم و کاهش آن به هنگام بازدم می شود.
حفره بینی:
بینی خارجی از استخوان ها و غضروف ها تشکیل شده است.حفره های بینی از مخاط و عروق خونی پوشیده شده اند که هوا را قبل از رسیدن به ریه ها گرم و مربوط می کنند و با کمک مو ها و مژک ها گردو غبار آن را می گیرند. حفره بینی بوسیله دیواره بینی به دو بخش قرینه تقسیم می شود.
کام سخت حفره بینی را از حفره دهانی جدا می کند. پوشش این ناحیه از بافت مطبق سنگفرشی غیر شاخی همراه با مو , غده های چربی و غده های عرق است. حفره بینی شامل بخش تنفسی و بویایی است.
در نتیجه لایه سلولهای پوششی می تواند حفره بنی را مرطوب و به کمک رگهای خونی خود آن را گرم کند.
حلق:
حلق به دو بخش بینی - حلقی و دهانی - حلقی تقسیم شده است.کام نرم , ناحیه بینی - حلقی را از حفره دهان جدا می کند. ناحیه دهانی - حلقی راه تنفسی و گوارشی است.
مخاط ناحیه بینی - حلقی دارای سلولها ی مژه دار و غدد است و مخاط ناحیه دهانی - حلقی همراه با غدد موکوسی است. لوزه های حلقی در سقف ناحیه بینی - حلقی قرار دارند. زیر مخاط حلق محتوی غدد موکوسی است.
ماهیچه حلق مخطط و متشکلش از دو طبقه طولی در درون و حلقوی در بیرون است.
حنجره:
حنجره که در عقب حفره ی بینی و در بالای نای قرار دارد و به عبارت دیگر در جلوی گردن قرار گرفته(در محاذات سومین تا ششمین مهره گردنی ) هم راهی برای عبور هوا است وهم صدا را تولید می کند.
ساختمان حنجره از چندین غضروف و عضله تشکیل شده.
این غضروفها باعث باز نگهداشتن آن می شود.
یک زایده غضروفی به نام اپی گلوت در هنگام بلع غذا دهانه حنجره را می بندد و مانع ورود غذا به درون نای می شود.
تارهای صوتی از جنس بافت پیوندی ارتجاعی هستند و خروج هوا از ششها هنگام بازدم موجب ارتعاش این تارها و تولید صدا می شود.
نای :
لوله تنفسی که به دنبال حنجره قرار گرفته نای است. ساختمان نای از غضروف هایی به شکل حلقه ناقص تشکیل شده. نای 10 تا 12 سانتی متر طول دارد و قطر داخلی آن1/5 تا2 سانتی متر است.
این لوله از محاذات ششمین مهره ی گردن به سمت پایین می آید وبعد به دو شاخه راست و چپ تقسیم می شود که این شاخه ها (برونش) یا نایژه نامیده می شود.
ریه راست بالاتر از ریه چپ قرار گرفته بنابراین نایژه راست 2/5 سانتی متر طول دارد و وارد ریه راست می شود.نایژه چپ 5 سانتی متر طول دارد و وارد ریه چپ می شود.
نایژه ها در داخل شش ها به شاخه های کوچکتری به نام نایژک (برونشیول) تقسیم می شوند.
داخل نای و برونش ها سلول های مژکدار وجود دارند که با حرکت خود به سمت دهان ذرات موجود در هوا را بیرون می رانند و مانع رسیدن آنها به ریه ها می شوند.
نای دارای 16 تا 20 بند است و هوا پس ازحنجره وارد نای می شود. هریک از بنده قطعه ای به شکل u و دارای غضروف شفاف با پری کندرویوم است که بوسیله نوارهایی از ماهیچه صاف در ناحیه باز u به یکدیگر متصل می شوند. نوارهای ماهیچه ای بطور طولی و مایل قرار گرفته اند . حلقه های غضروفی بوسیله بافت پیوندی متراکم بهم متصل می شوند.
نایژه اصلی از انشعاب نای تشکیل شده. ساختار این دو مشابه یکدیگر است . ولی غضروف بخش انتهایی نایژه ها نامنظم می شود. انشعاب نای به این صورت است. نایژه های بزرگ - نایژک ها - نایژک های انتهایی - نایژک های تنفسی - مجرای آلوئولی و کیسه هوایی یا همان آلوئول
پرده جنب:
پرده ای دو لایه به نام پرده جنب هر ریه یا شش را به طور جداگانه از بیرون می پوشاند.
بین این دو لایه مقداری مایع وجود دارد که باعث لغزندگی و نرم شدن حرکات می شود. ریه ها که ساختمان ارتجاعی دارند.
خیلی زیاد تمایل دارند تا روی هم بخوابند.
ولی فشار منفی که بین دو پرده وجود دارد باعث باز نگه داشتن ریه ها می شود.
اگر ریه ها را مثل بادکنکی باد شده فرض کنیم , فشار منفی مشابه هوای داخل این بادکنک است که اجازه نمی دهد ریه ها روی هم بخوابند.
شش ها :
شش به صورت جفت در داخل پرده جنب قرار دارد. این شش ها که ریه هم خوانده می شوند به شکل نیمه مخروطی هستند و قسمت های طرفی حفره سینه را پر می کنند. قاعده ریه ها روی پرده دیافراگم که عضله ای است که حفره سینه و حفره شکم را از هم جدا می کند, قرار گرفته و قله ریه ها مجاور دنده اول است.
بافت پیوندی درون شش دارای مقدار زیادی رشته های ارتجاعی و ماهیچه صاف است. نایژه های اصلی و رگهای ششی از این اندام وارد ششها می شوند. شش سمت راست دارای سه لوب و شش سمت چپ دارای دو لوب است. هر لوب یک شاخه از نایژه از نایژه اصلی را دریافت می کند.
ساختار درونی شش ها دارای سیستمی شاخه ای است که به نام درخت نایژکی خوانده می شوند. در فضای میان دو لایه جذب کمی وجود دارد که حرکات شش ها را آسانتر می کند.حدود 300میلیون کیسه هوایی یا آلوئول در مجموع دو شش وجود دارد. این آلوئول ها مویرگ های فراوانی دارند و تبادل گازهای تنفسی را به عهده دارند. ریه کودکانصورتی رنگ است ولی ریه بزرگسالان به علت ذرات ذغال وارد شده از راه تنفس خاکستری رنگ می باشد.
ناحیه تنفسی:
نایژک های انتهایی به نایژک های تنفسی و آنها نیز به مجاری هوایی تقسیم می شوند. نایژک های تنفسی از نظر بافتی شبیه نایژک ها هستند. با این تفاوت که دارای کیسه های هوایی هستند.
تنگي نفس
تنگی نفس یعنی آگاه شدن از تنفس نامطلوب و غیر طبیعی و احساس تنفس سخت و ناخوشایند است. به عبارت دیگر انسان طبیعی نسبت به نفس کشیدن خود آگاهی چندانی ندارد، اما در کسی که دچار تنگی نفس میشود، نسبت به تنفس خود و معمولاً سختی آن آگاهی پیدا میکند. عموما تنگی نفس به تنفس سریع و مشکل گفته میشود و در زمان تنگی نفس ، بیمار از عضلات گردن ، شانهها و شکم (عضلات فرعی تنفسی) نیز برای تنفس استفاده میکند.
علل تنگی نفس تنگی
نفس از نشانههای دوگانهای است که میتواند منشا قلبی داشته باشد یا نداشته باشد. در بیشتر موارد تنگی نفس افراد به دلیل مشکلات ریوی بروز پیدا میکند اما در درصدی از موارد بیماری قلبی زمینه ساز تنگی تنفس میشود. تنگی نفس ممکن است ناشی از بیماریهای ریوی یا قفسه سینه از جمله اسم ، برونشيت ، سل و عفونت ریه (پنومونی) ، بیماریهای قلبی از جمله حمله حاد قلبی اختلال دریچههای آئورت و میترال و نارسایی قلبی ، کمخونی ، عفونت شدید بدن ، چاقي و اختلالات اضطرابي باشد. بعلاوه شروع ناگهانی تنگی نفس با یا بدون درد سينه ممکن است علامت آمبولی ریه باشد.
انواع تنگی نفس :
تنگی نفس کوششی
این نوع از تنگی نفس گاه حالت کوششی پیدا میکند، یعنی با فعالیت و کوشش بدنی فرد ارتباط مستقیم دارد. انسان به طور طبیعی اگر به شدت و بدون آمادگی قبلی ورزش کند و یا مسافت طولانی را بدود، این نوع تنگی نفس را تجربه خواهد کرد. در افراد مبتلا به برخی بیماریهای قلبی مانند مشکلات دریچهای یا نارسایی قلبی ، تنگی نفس با فعالیتهای کمتری ایجاد میشود. به گونهای که حتی در موارد شدید بیماری ، راه رفتن عادی و انجام کارهای اولیه با تنگی نفس همراه میشود. در شدید ترین نوع تنگی نفس ، بیمار حتی در حالت استراحت و خوابیده نیز دچار تنگی نفس میباشد.
ارتوپنه یا تنگی نفس
در حالت درازکشیده نوع دیگری از تنگی نفس قلبی در حالت دراز کش و خوابیده ایجاد میگردد که در طب به آن "ارتوپنه" میگویند. یعنی قلب فرد به حدی نارساست که نمیتواند خون موجود در ریهها را تخلیه کند و فرد مجبور است با کمک گرفتن از نیروی جاذبه این کار را انجام دهد. به همین جهت بیماران مبتلا به نارسایی قلب ، هنگام خواب زیر سرشان دو یا چند بالش میگذارند. به عبارت دیگر وقتی این افراد دراز میکشند، ریه فرد در آب بدن غرق میشود و احساس خفگی به وی دست میدهد. در این صورت بیمار جهت تنفس راحت باید بنشیند.
تنگی نفس حمله های شبانه
حالت دیگری نیز وجود دارد که به صورت حملات شبانه تنگی نفس خود رانشان میدهد. به این صورت که 4 - 2 ساعت بعد از خواب به طور ناگهانی بیمار مبتلا به نارسایی قلبی با حالت خفگی از خواب میپرد، خود را به پنجره میرساند تا با نفس کشیدن در هوای آزاد خود را نجات دهد. در افراد مبتلا به نارسایی قلبی که اغلب دچار ورم پا نیز هستند، در طول شب آبهای جمع شده در پاها بتدریج تخلیه میشوند و به سوی ریههای فرد میآیند و در آنجا جمع میشوند. تجمع مایعات اضافه در ریه باعث میشود فرد دچار احساس تنگی نفس و حالت خفتگی شود. تنگی نفس حملهای شبانه مشخصه بیماری قلبی است. البته در بیماری اسم و برونشيت مزمن نیز فرد ممکن است با حالت تنگی نفس از خواب بیدار شود ولی این دو مورد تا حدی قابل افتراق با تنگی نفس قلبی هستند. بدین ترتیب که در آسم فرد سابقه قبلی دارد، بعد از نیمه شب دچار حمله میشود و با اسپریهای گشاد کننده مجاری تنفسی بهتر میشود. در برونشیت مزمن نیز حمله تنگی نفس در پاسی از شب بروز پیدا میکند و با دفع خلط تنگی نفس بیمار مرتفع میگردد.
تنگی نفس بازدمی
اشکال در خارج کردن هوا از ریهها. هوا براحتی به داخل ریه میرود ولی خروج آن مشکل است. از آنجا که بیمار هوا را به سختی به بیرون میراند، صدای خسخس ایجاد میکند که به آن تنفس آسمی گفته میشود.
علائم همراه کمک کننده
گاهی تمایز علل قلبی تنگی نفس از علل ریوی مشکل است چرا که هر دو باعث تنگی نفس کوششی ، ارتوپنه و سرفه میشوند. خسخس سینه و خلط خونی قاعدتا به دلیل بیماری ریوی پدید میآید هر چند بعضا در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی و ادم ریوی هم دیده میشوند. در بیماران مبتلا به عروق کرونر ممکن است تنگی نفس در نبود درد سینه و با شرایط مشابه اتفاق افتد که به آن معادل آنژین قلبی گفته میشود.
درمان
درمان تنگی نفس منوط به درمان بیماری زمینهای فرد است. به عبارت دیگر یا باید دریچه معیوب که مانع از حرکت صحیح جریان خون میشود اصلاح شود. با داروی ديگوكسين ، قلب نارسا میتواند تقویت شود تا بتواند خون را از ریهها خالی کرده و مانع تجمع و انباشتگی آن در ریهها و سایر فضاهای بدن گردد. از سوی دیگر با تجویز داروهای ادرارآور (دیورتیکها) ، آب در ریهها تجمع نیافته و تنگی نفس برای فرد ایجاد نمیشود. مصرف غذاهای کم نمک در اصلاح این مورد خالی از فایده نخواهد بود. و در بیماریهای دیگر نیز درمان آنها انجام میشود
ادم حاد ریه
(pulmonary edema)
ادم حاد ریه اختلالی است که در آن مقداری مایع بطور غیرعادی در ریه ها (فضای بین بافتی و آئورتها)تجمع می یابد . این اختلال نشان دهنده آسیب شدید عملکرد بطن چپ میباشد و بعنوان یک اورژانس پزشکی است.
اتیولوژی:
ادم ریه مرحله نهایی پرخونی ریوی است که معمولا" ناشی از نارسایی شدید بطن چپ میباشد.پرخونی ریه زمانی ایجاد میشود که خون ورودی از بطن راست به ریه ها بیش از مقدار خونی است که بطن چپ می تواند بپذیرد وتخلیه نماید.عدم تعادل مختصر بین جریان ورودی خون از سمت راست قلب و جریان خروجی خون از سمت چپ قلب ممکن است پیامدهای وخیمی بدنبال داشته باشد، بعنوان مثال اگر بطن راست فقط یک قطره خون بیش از بطن چپ پمپاژ کند در مدت 3 ساعت حجم خون ریه حدود 500 ml افزایش می یابد.
علل شایع:
بیماریهای قلبی (مانند MI، بیماریهای هیپرتانسیو قلب، دریچه ای، میوپاتیک) که سبب نارسایی قلب میشوند.
علل شایع ادم ریوی هستند.در این بین صدمه به عضله قلب و نارسایی آن بدنبال MI شایعترین و مهمترین علت میباشد.همچنین ادم ریوی ممکن است بدنبال تنفس گازهای تحریک کننده، مصرف زیاد از حد یا سریع پلاسما، آلبومین،خون کامل و مایعات داخل وریدی و یا بدنبال مسمومیت با مواد مخدر و باربیتوراتها باشد.
پاتوفیزیولوژی:
در نارسایی قلب برون ده قلبی کاهش می یابد، این امر سبب افزایش فشار در دهلیز چپ میشود.در نتیجه فشار در وریدها و مویرگهای ریوی افزایش می یابد.وقتی که فشار مویرگی ریوی (فشار هیدروستاتیک) از فشار داخل عروقی بیشتر شود مایع سرم (ترانسودا) از عروق به داخل فضای بین بافتی و سپس به آلوئولها ، برونشیول ها و برونش ها وارد شده و ادم ریه ایجاد میشود.
علائم:
حمله ادم حاد ریه معمولا" در هنگام شب و چند ساعت بعد از دراز کشیدن ایجاد میشود.وضعیت درازکش سببافزایش بازگشت وریدی خون به قلب و جذب مایع ادم از پاها میشود.
علائم در ابتدا بصورت بیقراری ، ترس و اضطراب میباشد.با پیشرفت ادم ریه، بیمار دچار تنگی نفس شدید، ارتوپنه (تنگی نفس در هر وضعیت بجز در حالت نشسته)، رنگ پریدگی، تاکیکاردی، تاکی پنه، تعریق، سرفه همراه با مقادیر زیادی خلط کف آلود و حاوی رگه های خونی، کوتاهی نفس شدید، گاهی همراه خس خس و تنفس سریع همراه با قل قل و سیانوز میشود. (سرفه: ممکن است در ابتدا بدون خلط باشد)
داده های آزمایشگاهی:
در مراحل اولیه، اندازه گیری گاز خون شریانی (ABG) نشان دهنده کاهش PaO2 و PaCO2 میباشد بعدا" همراه با نارسایی تنفسی پیشرونده (افزایش CO2) ، هیپرکاپنه همراه با اسیدی پیشرونده دیده میشود.
CXR توزیع مجدد عروق ریوی و کدورت منتشر از زمینه ریه همراه با نمای "پروانه" در ناحیه اطراف ناف را نشان می دهد.
عوامل تشدید کننده بیماری:
سن بالای 60 سال، استرس، حمله قلبی اخیر، فشارخون بالا یا هر نوع بیماری قلبی، چاقی، استعمال دخانیات، خستگی کار زیاد
تشخیص:
بوسیله علائم بالینی ناشی از احتقان ریوی به راحتی قابل تشخیص است.یک روش مهم و دقیق برای تشخیص ،اندازه گیری PCWP بوسیله کاتتر شریان ریوی یا کاتتر سوان گانز میباشد.
(Pulmonary Capillary Wedge Pressure)PCWP: فشار وج مویرگ ریوی
همیشه در تشخیص افتراقی ادم حاد ریه با منشأ قلبی، آسم برونکیال را بایستی درنظر داشت.
پیشگیری:
درصورت وجود هرگونه بیماری قلبی، اقدام فوری جهت درمان به منظور پیشگیری از تشدید علائم نارسایی قلبی ضروری است.
درمان:
درمان ادم حاد ریه باید خیلی سریع و اورژانسی انجام شود زیرا در غیر اینصورت بیمار در اثر خفگی و هیپوکسمی فوت می کند.
بطور کلی درمان شامل کاهش نمک رژیم غذایی ، ترک استعمال دخانیات، حفظ وزن در حد مطلوب، استراحت کافی و تجویز داروهای مربوطه میباشد.
اهداف درمان ادم حاد ریه شامل ایجاد آرامش جسمی و روانی، بهبود تبادلات گازی برای تشخیص هیپوکسمی،کاهش حجم خون در گردش ، کاهش بازگشت وریدی و بهبود عملکرد قلبی- عروقی است.
درمان بصورت زیر انجام میشود:
1- وضعیت بیمار: استفاده از وضعیت صحیح بدنی به کم کردن بازگشت خون وریدی کمک می کند.بیمار راست روی لبه تخت بنشیند و پاها را از کنار تخت به پایین آویزان کند.این وضعیت فورا" بازگشت وریدی را کم می کند (کاهش پره لود) و برون ده بطن راست و پرخونی ریه ها را کاهش می دهد.اگر بیمار نتواند بنشیند و پاهای خود را آویزان کند وی را در وضعیت نشسته یا نیمه نشسته در بستر قرار می دهیم تا بتواند راحتتر نفس بکشد.
2- تجویز اکسیژن: اکسیژن با غلظت کافی برای رفع هیپوکسمی و تنگی نفس تجویز میشود.بهتر
است حدود10- 8 لیتر اکسیژن در دقیقه با ماسک (با غلظت حدود 60- 40% ) به بیمار تجویز شود.کنترل اکسیژناسیونبا اندازه گیری ABG و پالس اکسیمتر انجام شود.هدف رساندن فشار اکسیژن خون شریانی به حدود 60mmHg یا بیشتر میباشد.در صورت ادامه هیپوکسمی و تشدید آن برای بیمار لوله گذاری داخل تراشه انجام میشود.بیمار به دستگاه تهویه مکانیکی با فشار مثبت متصل شده و اکسیژن با غلظت 100% به بیمار داده میشود.تهویه با فشار مثبت سبب کم شدن بازگشت وریدی شده و از طرف دیگر سبب رانده شدن اکسیژن با فشار بیشتر به طرف آلوئول ریه میشود که این فشار بالا در آلوئول های ریه سبب جلوگیری از ورود مایع سرم از مویرگ ریوی به آلوئولها میشود.همچنین مایع را از آلوئول ها به مویرگ های ریوی می راند.
فشار مثبت در انتهای بازدم (PEEP) در کم کردن بازگشت وریدی ، پایین آوردن فشار مویرگی ریه و بهبود اکسیژناسیون مؤثر است.
موقع استفاده از دستگاه تهویه با فشار مثبت باید توجه شود که بیمار دچار شوک نباشد زیرا باعث کاهش بازگشت وریدی شده و شوک را تشدید می کند.
3- دیورتیک: برای کاستن از اضافه حجم خون در گردش وتجمع مایعات در ریه ها استفاده میشود فورزماید به مقدار 40- 100 mg از راه IV تزریق میشود.علاوه بر اثر دیورتیک، سبب اتساع وریدها و کاهش بازگشت خون وریدی به قلب میشود که این اثر قبل از اثر دیورتیک آن ایجاد میشود (معمولا" اتساع وریدها در 5 دقیقه اول و اثر دیورز حدود 30 دقیقه بعد ایجاد میشود) باتوجه به مکانیسم اثر این دارو، تنگی نفس به سرعت رفع شده و پرخونی ریه کاهش می یابد.
بدلیل حجم زیاد ادرار بعد از تجویز دیورتیکها، استفاده از کاتتر ادراری ماندنی لازم میباشد.باید مراقب کاهش فشارخون، تاکیکاردی و کاهش برون ده ادراری باشیم که از نشانه های شوک میباشد.سطح الکترولیتها (خصوصا" Na و K) مرتب کنترل شود.
4- مورفین: این دارو سبب کاهش اضطراب بیمار، تسکین درد، رفع تاکیکاردی، کاهش بازگشت وریدی به قلب وکاهش نیاز اکسیژن بدن میشود.مورفین 5- 10 mg از راه IV تجویز میشود.چون دپرسیون تنفسی معمولا" 10 دقیقه پس از تجویز IV آن ایجاد میشود لذا دوز بعدی نباید زودتر از 10 دقیقه تجویز شود.آنتی دوت مورفین بنام نالوکسان استفاده میشود.
نکته: باید توجه داشت که در موارد هیپرتانسیون، شوک کاردیوژنیک، COPD و CVA از مورفین استفاده نمیشود.
5- افزایش دهنده های قدرت انقباضی قلب: برای بالا بردن قدرت ضربان های قلب داروهایی مانند دیژیتال، دوپامین ، دوبوتامین برای افزایش قدرت انقباضی عضله قلب و در نتیجه افزایش برون ده بطن چپ استفاده میشوند.
افزایش برون ده قلبی سبب تشدید دیورز و کاهش فشار دیاستولیک قلب میشود.به این ترتیب فشار مویرگی ریه ونشت مایع به داخل آلوئول ها کاهش می یابد.
نکته: تجویز دیژیتال در بیماران مبتلا به MI حاد با احتیاط زیاد انجام گیرد زیرا سبب افزایش نیاز میوکارد بهاکسیژن میشود.
6- گشاد کننده های عروقی: این داروها با گشاد کردن عروق سیستمیک سبب کاهش پره لود و افترلود میشوند.کاهش پره لود سبب کاهش بازگشت وریدی و در نتیجه کاهش برون ده بطن راست و احتقان ریوی میشود.
نیتروگلیسرین زیرزبانی و داخل وریدی برای این منظور استفاده میشود.
7- آمینوفیلین: داروی گشاد کننده برونش (برونکودیلاتور) میباشد که سبب رفع برونکواسپاسم در جریان ادم حاد ریه میشود.این دارو تا اندازه ای سبب افزایش قدرت انقباضی عضله قلب و برون ده قلبی و در نتیجه افزایش ادرار میشود.
نکته: باید توجه شود که تجویز آمینوفیلین بدنبال MI حاد با احتیاط انجام گیرد زیرا احتمال بروز آریتمی های بطنی را زیاد می کند.
8- اقدامات دارویی دیگر: مانند آنتی بیوتیک ها (چنانچه ادم ریه در اثر عفونت بروز یافته باشد و داروهایی نظیر مسدود کننده های گیرنده بتا، مهار کننده های آنزیم مبدل آنژیوتانسین و مسدود کننده های کانال کلسیم به منظور کاستن بار کاری قلب.
9- حمایت روانی: ترس و اضطراب بسیار شدید از خصوصیات اصلی ادم حاد ریه میباشد.این حالات سبب تشدید و به خطر افتادن حال بیمار میشود.بیمار احساس مرگ ناگهانی می کند.پرستار نباید وی را تنها گذارد، بیشتر با او باشد و اقدامات درمانی را برای او شرح دهد.
10- اقدامات دیگر: در مواردی که اقدامات درمانی ذکر شده قبلی مؤثر نباشد در برخی موارد از دو اقدام درمانی دیگر شامل بستن تورنیکت چرخشی و فلبوتومی (قصد خون) بعنوان روش کمکی استفاده میشود.البته با کشف داروهای مدر جدید بندرت از این دو روش استفاده میشود.
الف- بستن تورنیکت چرخشی:
یکی از روش های کم کردن بازگشت وریدی میباشد.استفاده از تورنیکت در اندام ها سبب کاهش بازگشت وریدی،پره لود و برون ده بطن راست میشود.
بستن تورنیکت میتواند سبب عارضه خطرناک ترومبوآمبولی شود.
مراقبت پرستاری در موقع استفاده از تورنیکت چرخشی:
رنگ پوست چک شود.BP در ابتدا و سپس هرچند دقیقه چک شود محل نبض محیطی اندامها علامتگذاری شود.
روی حوله کوچکی در بالاترین قسمت سه اندام بسته میشود.در هر زمان یکی از اندامها باید آزاد باشد نبض شریانی نباید قطع شود به اندامی که IV وصل میباشد تورنیکت نباید بسته شود هر 15 دقیقه یک تورنیکت را باز کرده و آنرا به اندام آزاد قبلی می بندیم و جریان خون در هر اندام 45 دقیقه مسدود و 15 دقیقه باز است.همیشه در جهت عقربه ساعت باشد.روی کاغذ ترسیم شود تا سایر پرسنل در جریان کار باشند . در انتها پس از رفع علائم بیمار تورنیکت ها را یکی یکی و به فواصل هر 15 دقیقه برمی داریم.برداشتن تمام آنها با هم سبب افزایش ناگهانی حجم و برگشت ادم ریه میشود.بعد از برداشتن تورنیکت، اندام از نظر گرمی، رنگ و نبض بررسی شود.
ب- فلبوتومی (فصد خون) : اگر بیمار به درمان های قلبی جواب ندهد خارج کردن 250 – 500 ml خون از وریدهای محیطی میتواند در کاهش بازگشت خون وریدی به قلب مفید باشد اگر ادم ریه بدنبال دریافت بیش از حد خون و مایعات داخل وریدی باشد فلبوتومی خیلی مؤثر است. درصورت وجود شوک و کلاپس عروقی این روش انجام نمی گیرد.
عواقب مورد انتظار:
در بیشتر موارد علائم با درمان قابل کنترل است.درمان ادم ریه معمولا" با بهبود قابل توجه و مؤثر همراه است.
با این حال بیماری قلبی زمینه ای ایجاد کننده ادم ریه نیازمند درمان مادام العمر خواهد بود.
فعالیت:
در زمان ابتلا به این بیماری تا پایدار شدن وضعیت بیماری در بستر استراحت نمایید.پس از درمان فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری های طبیعی خود را بتدریج از سر بگیرید.
عوارض احتمالی:
مرگ درصورت تأخیر در درمان یا ناموفق بودن درمان. اشتباه گرفتن این وضعیت با آسم که منجر به درمان
نامناسب خواهد بود.
رژیم غذایی : رژیم کم نمک و کم چربی
ادم ريوي ناشي از صعود به ارتفاعات :
ادم ريوي ناشي از صعود به ارتفاعات يك موقعيت بسيار خطرناك است كه در ارتفاعات اتفاق ميافتد و زندگي كوهنورد را به مخاطه مياندازد. هنگام بروز آن ريههاي فرد مصدوم مملو از مايع ميشود؛ به طوري كه عمل تنفس به سختي صورت ميگيرد و اكسيژن كافي براي تداوم حيات به شخص نميرسد. وقوع اين بيماري تقريباً غير قابل پيشبيني است. ممكن است به طور ناگهاني در فردي كه ظاهراً همهوايي پيدا كرده است يا افرادي كه به سرعت صعود ميكنند يا كساني كه به دليل عدم همهوايي مجدداً صعود ميكنند، رخ دهد.
از موراد تشديد كننده اين بيماري مواجهه با سرما و فعاليت بدني است.
تنشهاي جسماني در مقابل اين بيماري محافظتي نميكند. به نظر ميرسد كه ادم ريوي ناشي از صعود به ارتفاعات حدود 5/2 درصد از صعودكنندگان 2000 تا 4500 متر را تحت تاثير قرار دهد. اما در ارتفاعات بين 4500 تا 6500 متر به بالا بيشتر ديده ميشود. مرگ و مير آن در صورت درمان، 11 درصد و در صورت عدم درمان 24 درصد ميباشد.
به دليل تشابه علائم ادم ريوي با بيماري حاد كوهستان، كه در نتيجه صعود سريع اتفاق ميافتد، در مراحل اوليه اين دو با هم اشتباه ميشوند. علائم بيماري حاد كوهستان عبارت است از سردرد، بي اشتهايي، حالت تهوع، احساس بيماري، اسهال. ساير علائم آن بسيار شبيه علائم ادم ريوي است؛ نظير اضطراب، تنگي نفس، تند شدن ضربان قلب و سرفه كه علائم مذكور تشخيص اوليه مشكلات ناشي از صعود به ارتفاعات را ميسر ميسازد. در صورت عدم توجه به علائم فوق، علائم شديدتري بروز خواهد كرد و زماني كه شخص به خستگي وافر ناشي از بيماري برسد، كليه علائم ذكر شده به بدترين وجه ظاهر خواهد شد و در نهايت منجر به خس خس سينه و خروج مايعي صورتي رنگ از ريه ميشود. در اين مرحله مصدوم به طور جدي در خطر است و احتمال كلاپس ريوي و مرگ قريبالوقوع خواهد داشت. به منظور جلوگيري از مشكلات فوق با يك برنامه معقول همهوايي ميتوان با اين بيماري مقابله كرد. به اين ترتيب كه در ارتفاعات 2000 متر، روزي 300 متر و در ارتفاعات 4500 متر به بالا، روزي 150 متر صعود كافي خواهد بود. در صورتي ميتوانيد مطابق برنامه پيشنهاد شده صعود كنيد كه با هيچ يك از مشكلات مذكور مواجه نشده باشيد. در صورت مشاهده هر يك از علائم فوق بايد فرود آييد. سه روز استراحت از اهميت بسزايي برخوردار است. بهتر است كه پايينتر از نقطه صعود به استراحت بپردازيد. برخي كوهنوردان زمينه ابتلا به بيماري حاد كوهستان را دارند. تجويز داروي دياموكس در طول مدت صعود به ارتفاعات بالاي 2000 متر ميتواند علائم مرضي را كاهش دهد. بايد توجه داشت كه رفع علائم مرضي نشان دهنده همهوايي سريع شما نيست، بلكه فقط احساس بهبودب موقتي است. كوهنورداني كه مبتلا به ادم ريوي ميشوند در معرض خطر حملات بعدي به هنگام صعود هستند كه با تجويز داروي نايفيديپين احتمال وقوع علائم كاهش پيدا ميكند.
درمان ادم ريوي، فرود اضطراري و اكسيژن درماني است. در چنين مواقعي ميتوان با استفاده از كيسه گامو، حالت صعود مصنوعي را به وجود آورد. به اين ترتيب كه مصدوم را در كيسه قرار ميدهند و با استفاده از پمپ باد فشار هواي داخل كيسه و اطراف مصدوم را افزايش ميدهند. افزايش فشار سبب ايجاد تعادل 330 متر ميشود. ولي بايد توجه داشت كه كيسه بايد به عنوان وسيله كمكي در انتقال مصدوم استفاده شود نه به عنوان راه چاره. از آنجايي كه اين كيسه نسبتاً سنگين است و به كندي حركت ميكند، استفاده از آن نياز به مهارت و تجربه كافي دارد. نايفيديپين داروي انتخابي در درمان ادم ريوي است. پيشگام استفاده از آن پروفسور اوسوالد اولز است كه با مسنر همنورد بوده است.
مكانيسم اثر اين دارو به گونهاي است كه از افزايش فشار خون ريوي جلوگيري ميكند. زماني كه فشار خون در ريهها بسيار بالا ميرود، مايعي از عروق خوني به بيرون تراوش ميكند كه همان مايع صورتي رنگ كفآلود است. در چنين مواقعي كپسول را سريعاً داخل دهان مصدوم ميگذارند تا با فشار دندان روي آن پاره شده و محتويات آن زير زبان جاري شود. بدين ترتيب سريعاً جذب جريان خون ميشود و نجاتبخش خواهد بود. در صورت نياز ميتوان دارو را تكرار كرد. مورد استفاده ديگر اين دارو پيشگيري از بروز مجدد ادم ريوي در افرادي است كه قبلاً به اين بيماري مبتلا شده اند.
چنانچه تصور ميكنيد دارو براي شما مؤثر است، رژيم درماني به شرح زير است:
1- بيماري حاد كوهستان، 250 ميلي گرم دياموكس يكبار در روز (از انواع طويل الاثر)
2- ادم ريوي، 20 ميلي گرم نايفيديپين سه بار در روز
كوهنورداني كه مبتلا به ادم ريوي ميشوند در حد بسيار ناچيزي قادر به همهوايي هستند. اين مسئله محققان را بر آن داشت تا افرادي را كه در معرض خطر هستند شناسايي كنند و آگاه سازند.
پروفسور ريچالت و همكارانش تست ورزشي را ابداع كردهاند كه در آن شرايط ارتفاعات شبيهسازي شده است و واكنش افراد نسبت به وسيله تنفس هوايي كه اكسيژن آن كاهش مييابد بررسي ميشود. بدين وسيله ميتوانند معين كنند كه كدام دسته از افراد به درجات خفيف، متوسط و شديد بيماري حاد كوهستان مبتلا خواهند شد. اين مسئله در مورد ادم ريوي صدق نميكند اما پروفسور ريچالت شديداً نگراني كساني است كه به تست پاسخ مثبت دادهاند به ميزان زيادي در معرض ابتلا به ادم ريوي هستند و به آنها توصيه كرده است كه به ارتفاعات نروند. علي رغم توصيه توصيه وي سه نفر صعود كردند و هر سه بعلت عدم ريوي جان سپردند.
در تحقيقي كه ما (نگارندگان مقاله) با همكاري گروهي بلژيكي انجام داديم، مشخص شد كه افراد مبتلا بهادم ريوي در محيط شبيهسازي فشار خون ريوي بالاتري نسبت به كوهنوردان سالم دارند. علي رغم نتايج ارائه شده تست قابل اطميناني كه بتواند افراد در خطر را معين كند ابداع نشده است. ما آزموني مشابه آزمون يادشده ابدااع كرده و آن را در مورد گروهي از كوهنوردان كه به ارتفاعات صعود كردهاند بكار گرفتهايم. با وارد كردن افراد داوطلب به استنشاق هواي كم اكسيژن پاسخ فيزيولوژيك را مورد بررسي قرار داديم. اين دارو كه مشابه نايفيديپين ميباشد، بخاطر كنترل فشار خون در عروق ريوي كه در واقع جواب فيزيولوژيك به صعود به ارتفاعات بوده و افزايش بيش از حد آن موجب بروز ادم ريوي ميگردد، بسيار اميدوار كننده است.
سرفه
سرفه یک بازدم انفجاری است که سبب پیدایش یک مکانیزم محافظتی طبیعی جهت پاک نمودن مجاری تنفسی از ترشحات و اجسام خارجی میشود.
ديد كلي
برونشها و نای آنقدر به لمس سبک حساس هستند که مقادیر بیش از حد ماده خارجی یا هر علت تحریکی دیگر موجب شروع رفلکس سرفه میشود. حنجره و کارینا (محلی که در آن نای به دو برونش تقسیم میشود) بسیار حساس هستند و برونشیولهای انتهایی و حتی حبابچهها به محرکهای شیمیایی سوزانده از قبیل دي اكسيد گوگرد و گاز كلر حساس هستند.
ایمپالسهای مرکز رو از مجاری تنفسی بطور عمده از طریق اعصاب واگ به پياز مغز تيره میروند و در آنجا یک توالی اتوماتیک از وقایع بوسیله مدارهای نورونی مغز تیره شروع شده و در نهایت باعث سرفه میشود. سرفه مفرط یا مزاحم ، شایعترین علامتی است که ما را به نزد پزشک میکشاند.
مکانیسم سرفه
سرفه به صورت ارادی یا رفلکسی ایجاد میشود. رفلکس دفاعی دارای مسیرهای آوران و وابران است. قسمت آوران شامل گیرندههایی در مسیر توزیع حسی اعصاب حسی اعصاب سه قلو ، زبانی - حلقی ، حنجرهای فوقانی و واگ است. قسمت وابران شامل عصب راجعه حنجرهای و اعصاب نخاعی است. سرفه با یک دم عمیق آغاز شده و با بسته شدن اپي گلوت ، شل شدن پردا ديافراگم و انقباض ماهیچهای در برابر گلوت بسته شده، دنبال میشود. این امر سبب بالارفتن فشار داخل قفسه سينه شده و در اثر فشار مثبت قفسه سینه ، نای تنگ میشود. ناگهان گلوت باز شده و به علت اختلاف فشار موجود میان مجاری هوایی و اتمسفر و نیز تنگ شدن نای ، میزان زیادی از جریان هوا به سرعت از نای خارج میشود. این نیروها سبب میشوند تا ترشحات مخاطی و اجسام خارجی ، از ریه به بیرون رانده شوند.
علل ایجاد سرفه
سرفه در اثر مکانیزم حفاظتی ریه علیه اجسام خارجیای که از طریق استنشاق (دود سیگار ، گرد وغبار و ...) یا ترشحات مجاری هوایی فوقانی ، شیره معدی و اجسام خارجی دیگر که وارد ریه میشوند، آغاز میگردد. زمانی که سرفه به علت ترشحات مجاری هوایی فوقانی و شیره معدی پدید میآید، امکان دارد عامل اولیه ناشناخته باقی مانده و سرفه بطور مرتب ادامه یابد. قرار گرفتن طولانی مدت در برابر برخی محرکها ، سبب التهاب مجاری هوایی شده و سبب تشدید سرفه میشود. هر بیماریای که به التهاب ، تنگی یا تحت فشار قرار دادن مجاری هوایی بینجامد میتواند با سرفه همراه باشد.
عفونت سیاه سرفه ، یکی از علل احتمالی سرفه مداوم در بزرگسالان است. عموما تشخیص بیماری براساس وضعیت بالینی بیمار صورت میپذیرد. (بیماری آسم|آسم)) علت شایعی برای سرفه میباشد. نمونههایی از بیماریهای پارانشیمی ریه که سبب سرفه میشوند عبارتند از بیماری بافت بینابینی ریه ، پنومونی و آبسههای ریوی. امکان دارد نارسایی احتقایی قلب نیز به دلیل ادم بافت بینابینی و نیز بافت دوربرونشی ، با سرفه همراه باشد. سرفه بدون خلط ، از عوارض استفاده از مهار کننده آنزیم مبدل آنژیوتانسین در 20 - 5 درصد بیماران مصرف کننده این داروها است. شروع سرفه در عرض یک هفته از آغاز مصرف دارو است. مکانیسم ایجاد سرفه به دنبال مصرف این داروها ، احتمال دارد به دنبال تجمع برادیکینین باشد.
علل سرفه با توجه به طول سرفه
با توجه به طول مدت سرفه ، میتوان شایعترین علل سرفه را دسته بندی کرد. سرفه حاد (کمتر از سه هفته) اغلب در اثر عفونت دستگاه تنفسی فوقانی (بویژه سرماخوردگی ، سینوزیت باکتریایی حاد و سیاه سرفه) پدید میآید. سرفه مزمن (بیش از سه هفته) در یک فرد سیگاری ، مطرح کننده احتمال وجود بیماری انسدادی مزمن ریه بوده و در یک فرد غیر سیگاری که رادیوگرافی سینهاش طبیعی است، به دنبال ترشحات قسمت خلفی بینی و آسم ، پدید میآید.
رادیوگرافی قفسه سینه
رادیوگرافی قفسه سینه ، بویژه در طرح یا اثبات علت سرفه مفید است. یافتههای مهم رادیوگرافی عبارتند از: وجود یک ضایعه توده مانند در درون قفسه سینه و بیماری منتشر بافت بینابینی یا آلوئلی ، وجود یک ناحیه لانه زنبوری یا کیست مانند ، مطرح کننده برونشیکتازی است. در حالی که آدنوپاتی قرینه دو طرف ناف ریه ، سارکوییدوز را مطرح میکند.
عوارض سرفه
عوارض شایع سرفه عبارتند از ایجاد درد در دیواره قفسه سینه و دیواره شکم ، بیاختیاری ادراری و خستگی. بعضی وقتها ، حملات سرفه میتواند سبب سنکوپ شود که این امر میتواند در اثر فشار بسیار مثبت داخل قفسه سینه و آلوئل ، کاهش بازگشت وریدی و کاهش برونده قلبی صورت بپذیرد. با وجود آنکه در بیمارانی که از سایر جهات سالم هستند، سرفه میتواند سبب شکستگی دنده گردد، اما وقوع این عارضه احتمال وقوع شکستگیهای پاتولوژیک ناشی از میلوم مولتیپل و استئوپروز را افزایش میدهد.
درمان سرفه
درمان قطعی سرفه ، به تشخیص علت بیماری زمینهای و سپس شروع درمان اختصاصی بستگی دارد. حذف عامل محرک خارجی یا عامل تشدید کننده داخلی در صورت تشخیص مفید خواهد بود. سایر ملاحظات تشخیصی مهم عبارتند از درمان عفونتهای اختصاصی دستگاه تنفسی ، مصرف متسع کنندههای برونشها در شرایطی که دچار انسداد برگشت پذیر مجاری هوایی شدهایم، فیزیوتراپی قفسه سینه به منظور افزایش پاکسازی ترشحات در بیماران دچار برونشیکتازی و درمان تومورهای داخل برونشی یا بیماری بینابینی ریه در زمانی که درمان مناسب و در دسترس وجود داشته باشد.
درمان غیر اختصاصی سرفه ، زمانی بکار میرود که علت سرفه مشخص نبوده یا درمان اختصاصی ممکن نباشد و سرفه فاقد هر گونه کارکرد مفیدی بوده یا آنکه ناراحتی قابل توجهی را برای بیمار پدید آورد. سرفه تحریکی بدون خلط را میتوان با تجویز یک داروی ضد سرفه که آستانه مرکز سرفه را افزایش میدهد، مهار نمود. چنین داروهایی عبارتند از کدئین (15 میلیگرم ، 4 بار در روز) یا داروهای غیر مخدر مانند دکسترومتورمان (15 میلی گرم ، 4 بار در روز). این داروها با از هم گسیختن حملات همیشگی و طولانی مدت سرفه ، سبب درمان غیر اختصاصی میشوند. البته یک سرفه خلط آور هیچگاه نباید مهار شود، زیرا احتباس خلط در نایژهها ، توزیع تهویه و هواگیری آلوئلها و توانایی مقابله در عفونت را مختل میکند.
آسم
آسم اختلالی است که در آن گاهی تنفس مشکل می شود و تنگی نفس به صورت متناوب رخ می دهد. علائم و شدت بیماری در افراد مختلف متفاوت است. برخی افراد سرفه، خس خس سینه و تنگی نفس را تقریباً هر روز دارند. برخی دیگر در فواصل بین حملات تنگی نفس علامتی ندارند. برخی از ورزشکاران حرفه ای مبتلا به آسم هستند و طی ورزش شدید کمی احساس تنگی نفس می کنند، در حالی که برخی افراد حین ورزش معمولی دچار حمله شدید آسم شده و نیاز به درمان اورژانسی پیدا می کنند. به هر حال همه ی مبتلایان به آسم در این نکته مشترک هستند که مجاری هوایی در آنها به صورت غیر طبیعی متناوباً تنگ می شود. بیشترین موارد آسم در حوالی پنج سالگی تشخیص داده می شود به همین دلیل بیشتر افراد تصور می کنند که آسم بیماری کودکان است. اما احتمال کمی نیز وجود دارد که افراد در سنین مختلف دچار این بیماری شوند. برخی مطالعات بیان می کنند که احتمالاً ابتلا به عفونتهای تنفسی در کودکی احتمال ابتلا به آسم را کاهش می دهد. به همین دلیل این بیماری در جوامع پیشرفته بیشتر از کشورهای در حال توسعه دیده می شود. اگر شما یک فرد بالغ مبتلا به آسم هستید احتمالاً بیماری را از مدتها قبل داشته و خواهید داشت. هنوز مشخص نیست که چرا بیشتر کودکان مبتلا به آسم معمولاً در حوالی سنین بلوغ خوب می شوند و اگر بیماری در این سنین خوب نشود احتمالاً برای همیشه باقی خواهد ماند. اما شرایط بیماری را می توان به خوبی اداره کرد. اگر آسم به خوبی کنترل شود علائم بروز نمی کنند و می توان یک زندگی معمولی و مفید داشت.
آسم چگونه ایجاد می شود؟
در بیشتر موارد آسم در اثر تنگ شدن موقتی و برگشت پذیر مجاری هوایی ایجاد می شود. ولی در برخی افراد التهاب مجاری تنفسی در اثر آسم منجر به تغییرات دائمی می شود. مجاری تنفسی آسیب می بینند و به صورت برگشت ناپذیرو تنگ باقی می مانند. در اثر این تغییر ظرفیت تنفسی کاهش می یابد. ممکن است سرفه و خس خس سینه در شرایط عادی وجود نداشته باشند ولی تستهای تنفسی کاهش توانایی ریه در خروج هوا را نشان می دهند. اگر باریک شدن مجاری تنفسی شدید باشد، حتی فعالیتهای ساده مانند بالا رفتن از پله ها ممکن است موجب تنگی نفس شود. تغییرات دائمی راههای هوایی فقط در برخی افراد مبتلا به آسم رخ می دهد. ممکن است شدید بودن بیماری، طولانی بودن مدت ابتلا و عدم درمان آسم با داروهای ضد التهابی علت آن باشد. برخی مطالعات نشان می دهند که در افرادی که آسم خفیف دارند احتمال آسیب دائمی و کاهش عملکرد ریه کمتر است.
چگونه راههای هوایی باریک می شوند؟
این روند دو علت دارد که هر کدام نیاز به درمان جداگانه ای دارد:1- یک علت تنگی راههای هوایی منقبض شدن عضلات ظریفی است که در دیواره آنها قرار دارند. هنگامی که با یکی از عوامل آغازگر حمله آسم برخورد می کنید، این عضلات به صورت غیر ارادی سریعاً منقبض می شوند. این روند در کمتر از یک دقیقه صورت می گیرد و با انقباض عضلات، راههای هوایی در اثر فشرده شدن تنگ می شوند. انقباض این عضلات ظرف چند دقیقه پایان می یابد.
2- علت دیگر تنگی راههای هوایی التهاب است. التهاب فرایندی است که بدن به وسیله آن عفونتها و آسیب دیدگی ها را التیام می بخشد. در التهاب مایع و سلولهای التهابی از عروق به محل آسیب دیدگی یا عفونت نشت پیدا می کند. در آسم تعدادی از این سلولهای التهابی در مجاری تنفسی به صورت دائمی باقی مانده اند. وقتی تعداد بیشتری از آنها از خون وارد دیواره مجاری هوایی شوند حمله آسم رخ می دهد. این سلولها حاوی موادی مانند هیستامینماده مخاطی وقتی با سرفه دفع می شود خلط نامیده می شود). ماده مخاطی زیاد باعث می شود که فضای کمتری برای هوا باقی بماند و انباشته شدن آن در ایجاد علائم آسم نقش دارد. ساعتها و حتی روزها طول می کشد تا این التهاب فروکش کند.
چگونه حمله آسم آغاز می شود؟
علت واکنشهای راههای هوایی در افراد مبتلا به آسم این است که راههای هوایی در این افراد بسیار حساس است. هنگامی که راههای هوایی با محرکهای خاصی برخورد پیدا کنند بلافاصله واکنش نشان می دهند و تنگ می شوند. در این صورت حمله آسم رخ می دهد. محرک حمله آسم می تواند هوای سرد، گرد و غبار همراه حیوانات خانگی، و جانداران میکروسکوپی مانند مایت که اکثرا در گرد و غبار لوازم منزل وجود دارد باشد. این عوامل موجب آغاز حمله آسم می شوند. هستند که باعث می شود دیواره مجاری هوایی متورم شود و ماده مخاطی فراوانی تولید کند.
آسم چگونه تشخیص داده می شود؟
تنگ شدن مجاری تنفسی و تنگی نفس که چند دقیقه، چند ساعت و حتی چند روز طول می کشد می تواند نشان دهنده آسم باشد. حالت متغیر بیماری به تشخیص آن از سایر بیماریهای ریوی مانند برونشیت مزمن و آمفیزم کمک می کند. تستهایی نیز وجود دارند که به تشخیص بهتر کمک می کنند.
آسم چگونه درمان می شود؟
درمان آسم بر اساس دو روند گفته شده صورت می گیرد. یکسری از داروها باعث شل شدن عضلات دیواره راههای هوایی می شوند. برخی دیگر از التهاب مجاری هوایی جلوگیریبا کنترل دقیق بیماری می توان زندگی موثر و مفیدی داشت. اگر مبتلا به آسم هستید، احتمال تنگ شدن راههای هوایی همواره وجود دارد. تنگی متناوب راههای هوایی منجر به آسیب دائمی می شود. با دوری از عوامل محرک و به کار گیری درمان مناسب تحت نظر پزشک می توان آسم را کنترل کرد. درک مکانیسم بیماری به اندازه درمان در اداره بیماری اهمیت دارد. می کنند و یا باعث کاهش یافتن التهاب می شوند. داروهایی نیز هستند که هر دو کار را با هم انجام می دهند.
برونشیت مزمن چیست؟برونشیت به معنای التهاب لوله های برونشی( نایژکها ) می باشد. زمانیکه نایژکها ملتهب یا عفونی می شوند، هوای کمتری قادر به عبور و ورود و خروج به ریه ها خواهد بود و معمولاً فرد مقادیر زیادی خلط در طی سرفه دفع می کند. بسیاری از افراد در طول زندگی ممکن است به برونشیت حاد دچار شوند که همراه با سرفه و دفع خلط در طی سرماخوردگی می باشد. برونشیت حاد معمولاً همراه با تب نیست.
برونشیت مزمن بصورت وجود سرفه خلط دار در اکثر روزهای یک ماه و در سه ماه از سال و برای دو سال پی در پی در عدم حضور سایر بیماریهای زمینه ای که منجر به بروز سرفه می شوند تعریف می شود . این التهاب حتی می تواند منجر به از بین رفتن پوشش نایژکها شود. زمانیکه نایژکها به مدت زمان طولانی دچار تحریک می شوند، مقادیر زیادی خلط بصورت دائمی ساخته می شود و ضخامت پوشش نایژکها افزایش یافته و سرفه های تحریکی افزایش می یابد و جریان هوا در داخل نایژکها با مشکل مواجه شده و ریه ها نیز دچار آسیب می شوند. سپس نایژکها مکان مناسبی برای ایجاد عفونت خواهند شد.
برونشیت مزمن می تواند قبل یا همراه آمفیزم ایجاد شود. این دو حالت را با یکدیگر بیماری مزمن انسدادی ریوی ( COPD ) نامگذاری می کنند.
علایم شایع
سرفه مکرر، یا حمله سرفههای پشت سر هم
تنگی نفس
ضخیم بودن خلط و مشکل در تخلیه آن با سرفه. میزان و تولید خلط بسته به وجود یا عدم وجود عفونت، متغیر است.
علل
تحریک یا عفونت مکرر لولههای نایژهای، که موجب میشود لولههای نایژهای ضخیم شده، فضای درون آنها که محل عبور هوا است باریکتر شده، و خاصیت ارتجاعی آنها کاهش یابد. مواد تحریککننده عبارتند از موارد
چه کسانی مستعد ابتلا به برونشیت مزمن می باشند ؟
میزان ابتلای خانمها بیشتر از آقایان است . افراد بالای ۴۵ سال استعداد ابتلا بیشتری نسبت به سنین دیگر دارند . سابقه خانوادگی بیماری سل ، چاقی ، وجود بیماریهای تنفسی دیگر و کسانیکه مشغول به کار در محیطهای پرگرد و غبار هستند آمادگی بیشتری برای ابتلا به برونشیت مزمن را دارند.
حملات برونشیت مزمن چگونه است؟
این بیماری معمولاً یکباره ایجاد نمی شود. عمولاً بعد از آن که سرماخوردگی فرد به نظر بهبود یافته است. امکان دارد همچنان سرفه و تولیدی مقادیر زیاد خلط برای چند هفته ادامه یابد.از آنجایی که اکثر افرادی که مبتلا به این بیماری هستند، سیگاری می باشند، سرفه ناشی از این بیماری با سرفه ناشی از سیگار اشتباه می کنند. همچنان که زمان سپری می شود، سرما خوردگی ها
مخرب تر می شوند و طول دوره های سرفه ها و تولید خلط بعد از هر سرماخوردگی بیشتر می شود.
بدون اطلاع از آن،فرد این دو روند سرفه را وابسته به دوره خود بیماری سرماخوردگی
می داند و خیلی زود بیمار در تمامی اوقات حتی قبل از سرماخوردگی، در طی آن و بعد از آن، در اکثر روزهای سال دچار سرفه و خلط می شود. معمولاً سرفه در صبح، در هوای سرد و خشک شدیدتر است. فرد ممکن است در طی روز یکبار یا بیشتر همراه با سرفه خود خلط زرد رنگی داشته باشد.
برونشیت مزمن تا چه اندازه جدی و خطرناک است؟
سالانه بیش از ۱/۹ میلیون نفر در امریکا با برونشیت مزمن تشخیص داده می شوند. این بیماری افراد را در تمامی سنین مبتلا می سازد اما احتمال ابتلا در سن بالای ۴۵ سال بیشتر است. بنظر می رسد زنان ۲ برابر بیشتر از مردان به آن مبتلا می شوند. در سال ۲۰۰۲، ۹/۲ میلیون نفر مرد و ۲/۶ میلیون نفر زن با برونشیت مزمن مورد تشخیص قرار گرفتند.
همراه با آمفیزم و سایر بیماریهای مزمن ریوی بجز آسم، بیماری مزمن انسدادی ریه، چهارمین علت مرگ در آمریکا به حساب می آید.
بسیار از افراد تا زمانی که این بیماری به حالت پیشرفته در نیاید به آن توجهی نمی کنند. زیرا اکثراً اعتقاد دارند این بیماری چندان تهدید کننده حیات نیست. اما با این حال ریه اکثر افراد مبتلا در زمان مراجعه به پزشک به شدت دچار صدمه شده است و بعد از آن ممکن است فرد دچار اختلالات تنفسی بسیار شدید یا نارسایی قلبی شود.
عوامل افزایش دهنده خطر
سیگار کشیدن (بزرگترین عامل خطر)
هرگونه بیماری ریوی که باعث کاهش مقاومت شده باشد.
سابقه خانوادگی بیماری سل یا سایر بیماریهای دستگاه تنفسی
قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا
تغذیه نامناسب
چاقی
زندگی در خانوار یا محله شلوغ
پیشگیری
سیگار نکشید. سیگار کشیدن مهمترین عامل خطری است که میتوان از آن اجتناب کرد.
از قرار گرفتن در معرض دودها یا بخارات تحریککننده در محیط خودداری کنید.
در صورت بروز عفونت تنفسی، سریعاً به پزشک خود مراجعه کنید.
عواقب مورد انتظار
برونشیت مزمن معمولاً با درمان خوب میشود، اگر سیگاری نباشید و بیماری مزمن زمینهساز مثل نارسایی احتقانی قلب، برونشکتازی، یا بیماری سل نداشته باشید.
اگر سیگاری هستید و آن را ترک نکنید، یا مبتلا به یک بیماری مزمن زمینهساز باشید، برونشیت مزمن معمولاً امید به زندگی را کاهش میدهد.
عوارض احتمالی
ذاتالریه مکرر
بیماری انسدادی مزمن ریه، که علاجناپذیر است. خصوصیات آن عبارتند از تنگی نفس مزمن، بنفش شدن لبها و ناخنها، و نهایتاً ضرورت استفاده از اکسیژن
درمان
هدف اصلی در درمان برونشیت مزمن در ابتدا کاهش تحریک بر نایژکها می باشد. کشف
آنتی بیوتیک ها در درمان عفونتهای باکتریایی حاد وابسته به برونشیت بسیار مفید بوده است ، هرچند این بیماران نیازی به استفاده مداوم از آنتی بیوتیک ها ندارند.
داروهای گشاد کننده برونشها نیز ممکن است به منظور شل کردن و باز نمودن مجاری هوایی موجود در ریه ها تجویز شوند،این داروها بصورت اسپری های استنشاقی یا بصورت خوراکی می توانند مورد استفاده قرار گیرند. بعضی از پزشکان معتقدند استفاده از کورتیکوستروئیدهای استنشاقی نیز می توانند مفید باشند.
اگر فرد در محیط کار خود با گرد و غبار و بخار سر و کار دارد، پزشک باید تغییر محیط کار را به بیمار خود توصیه نماید. تمامی افراد مبتلا به برونشیت مزمن باید برنامه ای به منظور داشتن یک روش زندگی سالم داشته باشند. بهبود سلامت عمومی یک فرد توانایی بدن وی را جهت مقابله با عفونتها افزایش می دهد.
- بسیاری از بیماریهای ریوی و قلبی علایمی مشابه با علایم برونشیت مزمن دارند. با کمک آزمایشات تشخیصی میتوان این بیماریها را رد کرد و به تشخیص رسید.
- با درمان، بیماری خوب نمیشود، اما علایم بیماری تخفیف یافته و از بروز عوارض جلوگیری میشود.
- سیگار کشیدن را ترک کنید.
- اگر در جایی زندگی یا کار میکنید که آلودگی هوا شدید است، حتیالمقدور از آن اجتناب کنید یا آلودگی آن را کاهش دهید. به فکر تغییر شغل و نصب سیستم تهویه مطبوع فیلتردار و با قابلیت کنترل رطوبت در منزل خود باشید.
- از قرار گرفتن در معرض تغییرات دمایی ناگهانی یا هوای سرد و مرطوب خودداری کنید.
- اگر کارهایی مثل فریاد زدن، بلند خندیدن، گریه کردن، و فعالیت بدنی باعث بروز حملات سرفه شوند، از آنها خودداری کنید.
- روش تخلیه نایژه و تنفس عمیق را یاد بگیرید و اجرا کنید.
- زیر پایههای جلویی تخت را در حدود ۵/۱۲ سانتیمتر بالا آورید.
داروها
از داروهای ضد سرفه استفاده نکنید؛ این داروها باعث بدتر شدن برونشیت مزمن میشوند.
آنتیبیوتیکها برای مبارزه با عفونت مزمن یا مکرر
اکسپکتورانتها برای نرم و رقیق کردن ترشحات
داروهای گشادکننده نایژه برای باز کردن لولههای نایژهای
امکان دارد برحسب مورد، داروهایی برای درمان افسردگی یا اضطراب شدید تجویز شوند.
فعالیت
هیچ گونه محدودیتی برای آن وجود ندارد. مصرف مایعات را به ۱۰-۸ لیوان آب در روز افزایش دهید تا ترشحات ریوی رقیقتر شوند.
رژیم غذایی
رژیم غذایی هیچ محدودیتی ندارد. جهت حفظ ضخامت ترشحات ریه روزانه ۸ تا ۱۰ لیوان آب نبوشید.
در این شرایط به پزشک خود مراجعه نمایید:
اگر شما یا یکی از اعضای خانواده تان علایم برونشیت مزمن را دارید.
- اگر تب یا استفراغ رخ دهد.
- اگر درد خلط خون ظاهر شود.
- اگر درد سینه افزایش یابد.
- اگر تنگی نفس حتی در حالت استراحت یا هنگامی که سرفه نمیکنید، وجود داشته باشد.
- اگر خلط علیرغم تلاش برای رقیق کردن آن ضخیمتر شود
برداشت از : http://www.forum.98ia.com/t464676.html
دونا : زيرپل سيدخندان - نبش شقاقي - ساختمان 1000 - بلوك2 - واحد2