فروشگاه لوازم کوهنوردی دونا

كشف چهارگونه و زيرگونه جديد پروانه

همه دنيا در چشم مگس

هر سال تعداد زيادي از پروانه شناسان خارجي به ايران سفر مي كنند و در هر سفرشان هم حداقل 3-2 گونه جديد را شناسايي و نامگذاري مي كنند، خب، آنها امكانات خوبي در اختيار دارند و از خلا ء موجود هم نهايت استفاده را مي كنند
معصومه صفايي
آذين اتاق پذيرايي به جاي قاب فرش و نقاشي، قاب هايي است مملو از پروانه. كمي سرت را بگرداني و از لا ي در سرك بكشي چيزهاي بيشتري هم گيرت مي آيد، مثلا  انواع خرچنگ، ماهي، سنجاقك، سوسك (لطفا سوسك ها را با سوسري ها كه همان سوسك هاي چندش آور حمام هستند، اشتباه نگيريد) حتي مار و عقرب و سمندر، كمي دقت شما را به داخل مي كشد. يك سوسك حدودا نيم كيلويي از كنگو،بيد 30 سانتي متري،حتي عقرب سياه هم اينجاست؛ بزرگترين عقرب دنيا.
در كوه ها و دشت هاي ايران در به در است و حاصل اين دربه دري كشف 4گونه و زيرگونه از پروانه هاي ايران شده. او تاكنون موفق شده۵ مقاله تخصصي اش را در 5 مجله علمي خارجي از جمله linneana Belgica بلژيك،  Atalaata آلمان و بولتن حشره شناسي موزه پاريس فرانسه به چاپ برساند.
عليرضا نادري دركارش موفق بوده و همه اينها را مرهون سماجتش مي داند، چرا كه زمينه پيشرفت كارهاي تحقيقاتي در كشور ما مثل بالا  رفتن مار از ديوار راست است.
از كجا فهميديد كه اين گونه ها جديد هستند؟
كليد شناسايي پروانه ها خيلي مشكل است. من گونه هايم را براي تاييد به موزه ها و مراكز تحقيقاتي معتبر دنيا فرستادم و تاييد آنها را گرفتم.
خيلي از محققان ما با مشكل تاييد مراجع علمي جهاني براي ثبت گونههاي جديد مواجه هستند، چون اين كار هزينه بر است و بودجه بسيار محدود.
من هم شانس آوردم، چون با پروانه شناسان خارجي كه به ايران مي آمدند دوست بودم و از آنها خواستم كه گونه هاي من را با خودشان ببرند، و گرنه اين يك مشكل بزرگ است.
نامگذاري اين گونه ها را شما انجام داديد؟
بله، با كمك مراجع تاييد كننده.
اسامي آنها را به ما هم مي گوييد؟
البته اسامي علمي است. آرگرودياتوس ارسباران كه از اسمش معلوم است مال آذربايجان شرقي و منطقه ارسباران است. plebe yus afshar از پارك ملي تندوره واقع در شمال خراسان
Archn apllinaris bstanchii
مربوط به محدوده لرستان پلدختر
Hypnephele schirazica aryana
از كوه هاي مرتفع زاگرس شمالي
فكر مي كنيد هنوز هم براي كشف، نمونه وجود دارد؟
قطعا، هر سال تعداد زيادي از پروانه شناسان خارجي به ايران سفر مي كنند و در هر سفرشان هم حداقل 2-3 گونه جديد را شناسايي و نامگذاري مي كنند، خب، آنها امكانات خوبي در اختيار دارند و از خلا ء موجود هم نهايت استفاده را مي كنند.
براي شناسايي دقيق گونه ها و زيرگونه ها كاريوتايپ و شمارش كروموزومي احتياج است كه در كشور ما اين امكانات موجود نيست. شما نمونه ها را به چه كشورهايي مي فرستاديد.
فرانسه، بلژيك و آلمان.
از كجا شروع كرديد.
از بچگي به حشرات علا قه داشتم، ولي به طور تخصصي از سال 70 شروع كردم در موزه تاريخ طبيعي با وازريك پروانه شناس كه اخيرا هم كتاب پروانگان ايران را به طور مشترك به چاپ رسانده اند، آشنا شدم و او مرا با انجمن پروانه شناسان آمريكا در فلوريدا آشنا كرد و من به جامعه جهاني پروانه شناسان معرفي و به اين دنيا پيوستم.
چرا حشرات،معمولا  آدم ها زياد از حشرات خوششان نمي آيد.
تنوع عجيب و دنياي نامحدودي دارند. عظمت دنيا را حتي مي توان در چشم يك مگس ديد.
رشته تحصيلي تان هم با اين موضوع مرتبط است؟
بله، من كشاورزي خواندم.
مجموعا چندگونه پروانه اتاله شده در كلكسيونتان داريد؟
۵ هزار نمونه كه از 390 گونه پروانه ايران كه شناسايي شده و حدود 350 گونه را در مجموعه ام دارم. يكهزار نمونه خارجي از 500 گونه را هم دارم كه بيشتر متعلق به مناطق تروپيكال هستند.
چند گونه ديگر در ايران هست كه هنوز شناسايي نشده؟
۳۰-40 گونه.
شما فقط درباره پروانه هاي روز پرواز صحبت مي كنيد، شب پرواز (بيد يا شب پره) هم جزو تخصص شماست؟
فقط روز پروازها، يعني همان هايي كه مردم به اسم پروانه آنها را مي شناسند.
فرقشان چيست؟
پروانه ها روز پرواز هستند كه حدود 20 هزار گونه در دنيا وجود دارد. شب پروازها يا همان بيدها حدود 180 هزارگونه بوده كه گونه هاي آفت هم بيشتر در اين گروه هستند. شكل شاخك پروانه ها فقط سنجاقي است و در بيدها به شكل هاي مختلف ديگر مثل پروش، اره اي، نشانه اي، دندانه اي، نخي و ... است. بيدها بال خوابيده دارند مثل شيرواني، ولي پروانه ها در حالت سكون بالشان بسته و عمود بر بدن است.
پروانه ها آفت هم محسوب مي شوند؟
فقط 10-12 گونه از پروانه ها هستند كه آفت گياهان زراعي و باغي هستند و از اين تعداد هم فقط
2-3 گونه آفت جدي هستند، مثل پروانه سفيد كلم.
نوزاد كرمي شكل پروانه ها آفت جدي تري هستند نسبت به خود آنها؟
بله، به دليل تعداد زياد و تغذيه بالا . زندگي پروانه ها 4مرحله دارد تخم، لا رو، شفيره و پروانه بالغ كه در بعضي موارد اين سيكل تا يك سال به طول مي انجامد.
يك سال براي يك عمر كوتاه 3-4 روزه؟
بله، البته عمر همه پروانه ها 3-4 روز نيست. در بعضي حتي به چند ماه هم مي رسد.
پدر و مادرتان با جمع آوري حشرات و دايم در سفر بودنتان مخالفت نميكردند؟
نه تنها مخالفت نمي كردند، بلكه همه امكانات مورد نيازم را هم در اختيارم ميگذاشتند.
همسرتان با حشراتتان مشكل ندارند؟
شرط زندگي مشتركمان بود. زندگي من با حشرات گره خورده. اگر مخالف بودند با ايشان ازدواج نمي كردم.
به جز پروانه نمونه هاي ديگر هم داريد؟
۳۰گونه مار، 35 گونه مارمولك، 15 گونه عقرب، انواع سمندر و لا ك پشت و قورباغه، حتي خفاش، ماهي، انواع سوسك ها و حدود 400 گونه صدف.
در جهان چند گونه حشره داريم؟
تاكنون يك ميليون گونه شناسايي شده كه به عقيده دانشمندان اين رقم تا 5 ميليون گونه هم افزايش مي يابد.
در ايران چطور؟
در ايران حدود 20 هزار گونه حشره وجود دارد كه به لحاظ تنوع، ايران را در مقام اول جهان قرار مي دهد.
پروانه ها به محض مردن خشك مي شوند، چطور به آنها فرم مي دهيد؟
با بخار آب آنها را نرم كرده و روي تخته اتال وار اتاله شان مي كنم.
مهمترين نقش پروانه ها؟
اگر بخواهم همه اش را بگويم به اندازه يك كتاب است، اما مهمترين آن گرده افشاني است. آنها بعد از زنبورها در مقام دوم قرار دارند و كنترل بيولوژيك جمعيت پشه ها با صيد لا رو آنها.
و جالب ترين كاربرد آنها؟
در آمريكاي جنوبي در دهه هاي 50-60 از پروانه هاي خانواده مورفو براي رنگ اسكناس ها استفاده مي كردند. رنگ بال آنها آبي صدفي متاليك است و زير نور ماوراء بنفش تلالو خاصي دارد و مانع از جعل اسكناس مي شود. اين پروانه ها به صورت ميليوني مهاجرت مي كنند. درخشش بال آنها به حدي است كه چند سال پيش فضانوردان يكي از ايستگاه هاي فضايي نور در حال حركتي را روي جنگل هاي آمازون شناسايي كردند كه احتمال مي دادند بشقاب پرنده باشد، اما بعد از بررسي هاي لا زم مشخص شد كه اين درخشش مربوط به مهاجرت ميليوني پروانه هاي مورفو است.
تعداد پروانه ها نسبت به دهه هاي اخير خيلي كم شده، علتش چيست؟
تخريب مراتع كه اصلي ترين زيستگاه آنها است.
پروانه ها سمي هم هستند؟
به هيچ وجه.
در ايران نداريم يا اينكه ....
براي انسان در هيچ كجاي دنيا نداريم، فقط برخي از آنها براي صيادانشان كه معمولا  پرنده ها هستند مسموميت ايجاد مي كنند.
در ايران پروانه ها بيشتر در چه زيستگاه هايي ديده مي شوند؟
در مناطق كوهستاني، به خصوص البرز و زاگرس كه البته در زاگرس تنوع بيشتر است.
براي جمع آوري اين كلكسيون ها چقدر سفر كرديد؟
چقدر نمي دانم، ولي اگر تعدادشان را بخواهيد 200 تا
هزينه هايشان را چه طور تامين مي كنيد؟
اوايل خيلي لوكس سفر مي كردم، مثلا  حتما شب را در يك هتل خوب مي خوابيدم، ولي ديدم اينطوري از پس خرجش بر نمي آيم. رويه ام را تغيير دادم، حالا  ديگر شب را يا در اتوبوس مي خوابم يا در ماشين، اينطوري مي توانم بيشتر و راحت تر سفر كنم.
تا حالا  استفاده علمي هم از پروانه هايتان كرديد؟
بله، خيلي زياد. مثلا  عكس هاي آلبوم كتاب پروانه هاي ايران 85 درصدش از مجموعه من است.
حاضر هستيد پروانه هايتان را بفروشيد براي استفاده هاي علمي به عنوان يك منبع در دسترس دانشجويان و محققان ؟
بله، مثلا  به موزه ها.
آينده تان را چطور مي بينيد؟
خيلي خوب، مطمئن هستم بالا خره يك روزي كارهاي من ارزش واقعي خودش را پيدا مي كند.

 

برداشت از : http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1384/840207/Irshahr/zest.htm

 

 

 

 

---

بررسی ها نشان می دهد در دنیا یک میلیون گونه حشره نامگذاری و شناسایی شده اند، اما به دلیل وسعت و پراکندگی این جانداران دانشمندان تخمین می زنند که این رقم تا ۱۰برابر قابل افزایش است.
از این تعداد حشره در جهان ۱۶ تا ۲۰ هزار گونه متعلق به گونه پروانه هایی است که روزانه در حال پرواز هستند و سهم ایران از این تعداد حدود ۴۰۰ گونه است. اکوسیستم های کوهستانی یکی از مهمترین زیستگاه های پروانه ها هستند که امروزه به دلیل تغییر کاربری ها و از سوی دیگر بر اثر چرای مفرط دام در مرتع ، زیستگاه این حشرات به خطر افتاده و زندگی پروانه ها را نیز در معرض تهدید قرار داده است به نحوی که متاسفانه در برخی مناطق ، تعداد گونه های قابل مشاهده پروانه ها بسیار کمتر از سال گذشته است.
پروانه ها دارای دگردیسی کامل هستند و به راسته ای به نام پولک بالان با نام علمی (Lepidoptera) تعلق دارند که این راسته شامل انواع بیدها و پروانه هاست.
در جهان بیش از ۱۸۰ هزار گونه بید و پروانه شناسایی شده اند که از این میان در حدود ۱۶ هزار گونه آن را پروانه ها تشکیل می دهند. در کشور ما ایران حدود ۴۰۰ گونه پروانه و در حدود ۳ هزار گونه بید شناسایی شده است. حدود ۶۰ گونه از ۴۰۰ گونه پروانه موجود در ایران اندمیک هستند، به این معنا که در هیچ کجای دیگر دنیا یافت نمی شوند. مسوول بخش حشرات دفتر تنوع زیستی و ذخایر ژنتیکی سازمان حفاظت محیط زیست در این باره می گوید: بررسی ها نشان می دهد از آنجا که ایران کشوری کوهستانی است حفظ اکوسیستم های کوهستانی برای حفاظت از گونه های حشرات بسیار اهمیت دارد، به طوری که در صورت نابودی حشرات ، اکوسیستم کوهستانی به خطر می افتد و در صورت نابودی کوهستان حشرات از میان می روند.علیرضا نادری می افزاید: تحقیقات نشان داده است که حشرات در گرده افشانی و چرخه مواد غذایی نقش اساسی در اکوسیستم ها دارند که این مساله در اکوسیستم های کوهستانی بویژه در ارتفاعات بالا خود را بیشتر نشان می دهد. وی ادامه می دهد: اکوسیستم های کوهستانی در ارتفاعات وابسته به گیاهان بالشتکی مثل گونه های خاردار مانند انواع گونه ها هستند، چرا که این گیاهان در فصل سرما حشرات را در خود جای می دهند.وی تاکید کرد: بر اساس مطالعات ، در صورت نابودی گیاهان ، یک سانتی متر از خاک کوهستان که طی ۱۰۰سال تشکیل شده است با بارش یک باران شسته شده و از میان می رود و وقوع این سیلاب ها زیستگاه پروانه ها را تهدید می کند.مسوول بخش حشرات سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به دلیل دیگر نابودی حشرات گفت : چرای بی رویه و سمپاشی های بی ضابطه برای این موجودات بسیار مخرب است ، چرا که باعث می شود گیاهان سبز اطراف بوته های خاردار از بین رفته و در طول زمان حشرات را نیز از منطقه دور و نابود کند که این امر هم اکنون دلیل اصلی تهدید زندگی پروانه هاست.
نادری افزود: از سوی دیگر شاهد تبدیل و تغییر اراضی کوهستانی و جنگلی و زمین های کشاورزی هستیم به طوری که هم اکنون مناطق کوهستانی زاگرس ،البرز، شمال خراسان و آذربایجان تحت فشار هستند.وی ادامه داد: به عنوان مثال کوهستان های شمال خراسان دارای بارندگی های کمتر و مراتع کمتر هستند، اما در عین حال به دلیل کوچ نشینی دام زیادی در منطقه وجود دارد که اول بهار حرکت کوچ نشین ها شروع می شود و چرا، مرتع را از میان می برد.این کارشناس با اشاره به این که بیشترین تنوع پروانه های ایران در کوههای زاگرس است ، ادامه داد: این کوهها به دلیل ویژگی های خاص و موقعیت جغرافیایی و توپوگرافی منحصربه فرد از نظر زمین شناسی از قابلیت بالای گونه زایی برخوردار است که این امر در مورد پروانه ها خود را بیشتر نشان داده است ، چرا که این منطقه دارای میکروکلیماهای منحصر به فرد است.
نادری افزود: بررسی ها نشان می دهد، بهترین نقطه ای که بتوان در طول روز بیشترین تعداد پروانه ها را مشاهده کرد منطقه ارسباران در شمال آذربایجان است که آخرین بازمانده از جنگل های قفقازی در ایران به شمار می رود. بر خلاف تصور جنگل های هیرکانی که در دامنه شمالی البرز است در زمینه پروانه ها تنوع زیستی زیادی ندارد و تعداد گونه های پروانه ها در این منطقه محدود است که این مساله به دلیل تعداد زیاد روزهای مه گرفته در طول سال است و این منطقه را از آفتاب کمی بهره مند کرده است.
از طرفی به دلیل انبوه بودن جنگل ها گیاهان علفی و کوچک مورد توجه پروانه ها کمتر مشاهده می شود و کلا در این منطقه گیاهان میزبان پروانه ها شرایط زیست مناسبی ندارند.
● اتاله پروانه ها
حتما شما هم بارها مبهوت تابلوهایی شدید که پروانه های رنگارنگ در آن نقش بسته و اسیر شده اند این کار در اصطلاح اتاله پروانه ها نام دارد که به معنی گستردن و ثابت نگه داشتن بال حشرات است.
● جایگاه پروانه ها درطبیعت و اکوسیستم
حشرات طی میلیون ها سال تکامل نقش بسیار مهمی را در چرخه مواد روی کره زمین بازی کرده اند. تکامل پروانه ها با گیاهان گلدار صورت گرفته است و رابطه مستقیم و عمیقی با این گیاهان برقرار کرده اند. در کشورهای نیمه خشکی مانند ایران اکوسیستم های کوهستانی از اهمیت ویژه ای برخوردارند و اجزای زنده این اکوسیستم ها که شامل گیاهان و جانوران هستند در حکم حلقه در هم پیچیده ای هستند که حذف هر یک باعث ایجاد اختلال در بخشی از این سیستم می شود. پروانه ها با گرده افشانی و نیز شرکت در زنجیره غذایی از جایگاه ویژه ای در اکوسیستم های طبیعی برخوردارند که این نقش انکارناپذیر لزوم توجه جدی در انجام مطالعات تحقیقاتی را دوچندان می کند تا به منظور حفاظت و احیای آنها گامهای موثری برداشته شود.
مسوول بخش حشرات دفتر تنوع زیستی و ذخایر ژنتیکی سازمان حفاظت محیط زیست می گوید: این کار با ۲هدف صورت می گیرد یکی نمایش و دیگری حفظ ذخایر ژنتیکی که جهت شناسایی گونه ها باید نمونه های زیادی از مناطق مختلف جمع آوری و اتاله شود.
نادری می افزاید: از سوی دیگر نمایش این پروانه ها باعث انتقال دانش زیست محیطی از آنچه که در طبیعت ایران وجود دارد به عموم مردم می شود که این مساله در حفظ گونه ها بویژه پروانه ها بسیار موثر است.
● پروانه های استان تهران
استان تهران دارای ۳ یا ۴ گونه اندمیک است که در هیچ کجای دنیا قابل مشاهده نیست. شاید در کوهستان توچال با ارتفاع ۴هزار متر در فصول مختلف به توان حدود ۱۰۰گونه پروانه را مشاهده کرد که یعنی یک چهارم پروانه های کشور در کوهستان توچال قابل مشاهده اند. نکته جالب دیگر این که شاید به جرات بتوان گفت، تعداد پروانه ها و روزپرک ها که در کشاورزی در کشور مابه عنوان آفت شناخته شده اند به تعداد انگشتان دست هم نباشد، از این رو سود این موجودات از ضررشان بسیار بیشتر است و حدود ۲۰ درصد نقش گرده افشانی را روی گل ها به عهده دارند.
مسوول بخش حشرات دفتر تنوع زیستی و ذخایر ژنتیکی سازمان حفاظت محیط زیست گفت: همچنین با تلاش های صورت گرفته توانستیم ۷گونه و زیرگونه جدید از پروانه های ایران را برای اولین شناسایی کنیم و به ثبت برسانم.
وی ادامه داد: از سوی دیگر مجموعه پروانه های موجود در دفتر تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست نیز مجموعه نسبتا کاملی هستند، به طوری که حدود نیمی از گونه های ایرانی در این مجموعه موجودند. بیشتر پروانه های خارجی این مجموعه (۹۰ درصد از مناطق استوایی) هستند که توسط شخصی علاقه مند به نام محمدعلی معیری طی ۵۰ سال جمع آوری و سال ۱۳۷۰ به موزه تاریخ طبیعی ایران اهدا شده است. در این مجموعه ، پروانه های بسیار کمیاب و زیبایی به چشم می خورد که در میان مجموعه ها کمتر دیده می شوند.
● ویژگی های پولک بالان
پروانه ها و بیدها مانند تمام حشرات دارای بدن ۳ قسمتی ، ۳جفت پا و یک جفت شاخک بندبند هستند. همچنین دارای ۲ جفت بال هستند که سطح رویی و زیرین آنها را پولک های بسیار ریزی که با چشم غیرمسلح قابل رویت نیست، پوشانیده اند. ترتیب قرارگیری این پولک های رنگین، ساختار اصلی نقش و نگار و طرح و رنگ بال پروانه هاست. اگر به بال پروانه دست بزنید آثار این پولک ها را روی انگشتان خود می بینید. این نقش و نگارها برای شناسایی گونه های مختلف پروانه ها اهمیت بسیار زیادی دارند و پروانه شناسان با استفاده از این طرح و رنگ ها می توانند بسیاری از گونه ها را از همدیگر تفکیک نمایند.
● چگونه بیدها را از پروانه ها تشخیص دهیم؟
کلمه بید معمولا به حشرات کوچکی که در خانه ها یافت شده و مشهور به نابودی البسه پشمی و فرش ها هستند اطلاق می شود، ولی واقعیت این است که این بید تنها یکی از حدود ۱۸۰ هزار بید موجود در جهان است! و البته این خود حشره بالغ نیست که به الیاف پشمی صدمه می زند، بلکه لارو آن است که از این الیاف تغذیه می کند. لارو انواع مختلف بیدها از مواد گوناگونی تغذیه می کنند.
برخی از الیاف پشمی، برخی از برگ گیاهان و بعضی از چوب درختان و بسیاری از چیزهای دیگر.
دانشمندان هنوز تعریف دقیقی برای بید و پروانه پیدا نکرده اند، ولی اختصاصاتی وجود دارد که می توان توسط آنها بیشتر بیدها و پروانه ها را از هم تمییز داد.بیدها معمولا بدنی چاق تر و فربه تر و اغلب دارای رنگ های تیره تر و مات تری دارند؛ چراکه اغلب انواع بیدها شب پرواز هستند و در تاریکی شب ، نیازی به داشتن رنگ های روشن و پرجلا نیست و به جای آن رنگهای تیره که باعث استتار بیشتر می شود، کاربرد بیشتری دارد، ولی پروانه ها که اغلب در روز پرواز می کنند برای بهتر دیده شدن توسط همنوعان خود به رنگهای روشن تر و بیشتری نیاز دارند. تفاوت بزرگ دیگری که می تواند بید را از پروانه متمایز کند، شکل شاخک آنهاست.
پروانه ها دارای شاخک های گرزمانند با انتهای برجسته هستند و این در بیشتر گونه ها مشاهده می شود، ولی شکل شاخک در بیدها دارای تنوع بسیار بالایی است ازجمله می توان شاخک به اشکال کپر مانند شانه ای ، اره ای ، مویی ، چماقی و دندانه ای را نام برد.
حمیده سادات هاشمی تحلیل: روزنامه جام‌جم

 

برداشت از : http://abkhiz88.blogfa.com/cat-5.aspx

 

 

 

---