گرمازدگی

فعاليت بدني انسان با افزايش سوخت وساز و آزاد شدن انرژي زيادي در بدن همراه

است. اين امر باعث توليد گرما در بدن مي شود. براي ثابت نگه داشتن دماي بدن،

دفع اين گرماي اضافي به محيط بيرون لازم است. هر چه هواي محيط گرم تر و

مرطوب تر باشد، اين انتقال دما با مشکلات بيشتري همراه است. گاه ميزان افزايش

دما در بدن بيش از گرمايي است كه خارج مي شود. اين امر موجب اختلال دماي

بدن و بروز وضعيتي غيرعادي مي شود كه به گرمازدگي مشهور است.

گرمازدگي معمولاً از مراحل خفيف شروع مي شود و م يتواند تا مراحل شديد پيشرفت كند كه در اين صورت به کاهش سطح هوشياري و حتي مرگ مي انجامد.

گرمازدگي چگونه به وجود مي آيد؟

• با فعاليت در هواي گرم يا گرم و مرطوب، بدن براي حفظ دماي خود شروع

به تعريق ميک‌ند که باعث از دست رفتن آب و املاح از بدن مي شود. ما

اقدام به جايگزين کردن آن ميک‌نيم. اين » آب بدون املاح « معمولاً با مصرف

باعث اختلال در املاح بدن و بروز دردهاي عضلاني مي شود. (گرفتگي هاي

عضلاني ناشي از گرما)

• با شديدتر شدن تعريق، کم کم کمبود آب هم بروز ميک‌ند و دماي بدن اندکي

افزايش م ييابد و بدن به کم آبي دچار شده که باعث سردرد، سرگيجه و ...

مي شود. (خستگي گرمايي)

• اگر اين روند ادامه پيدا کند، کمبود شديد آب بدن منجر به افزايش شديد

دماي بدن و اختلال کارکرد دستگاه هاي بدن، اختلال در هوشياري و گاه مرگ

مي شود. (حمله گرمايي)

• در تمام اين مراحل بدن خون بيشتري به پوست مي فرستد تا با تبادل دما

با محيط، دماي خود را پايين بياورد و اين ممکن است به طور لحظه اي باعث

کاهش خون رساني مغز و افت ناگهاني و برگش تپذير سطح هوشياري شود.

(غش يا سنکوپ ناشي از گرما)

مراحل گرمازدگي

1.گرفتگي هاي عضلاني: در صورت برطرف شدن علائم، شخص نياز به انتقال

به مراکز درماني ندارد.

2.خستگي گرمايي: بعد از انجام اقدامات اوليه، شخص بايد به نزديک ترين

مرکز درماني منتقل شود.

3.حمله گرمايي: يک وضعيت اورژانسي واقعي است و بيمار بايد سريعاً حين

انجام اقدامات اوليه به مراکز درماني منتقل شود.

4.غش )سنکوپ(: در هر مرحله از گرمازدگي ممکن است اتفاق بيفتد. با

خواباندن بيمار و بالا بردن پاها برطرف مي شود.

 

افراد مستعد گرمازدگي

افراد چاق، مسن، بچه ها، کساني که تجربه هواي گرم را ندارند، افراد با آمادگي

بدني پايين، بسيار بيشتر در معرض ابتلا به گرمازدگي هستند.

شرايط خطر آفرين

هنگامي که هوا گرم و مرطوب است، باد و سايه وجود ندارد و شما در حال

فعاليت هستيد، لباس سنگين به تن داريد و هوا آلوده است؛ بايد بدانيد که

خطر گرمازدگي به شدت شما را تهديد ميکند.

علايم گرمازدگي

در مرحله خفيف دردهاي عضلاني بيشتر در ران، ساق و شانه ايجاد م يشود

(گرفتگي عضلاني) و سپس سردرد، سرگيجه، بي اشتهايي، حالت تهوع، غش،

افزايش ضربان قلب، رنگ پريدگي پوست و افزايش دما تا 39 درجه سانت يگراد

ايجاد مي شود (در خستگي گرمايي). در مراحل شديدتر (دماي بالاي 40 درجه

سانتيگراد) اختلال هوشياري وگرم وخشک شدن پوست نيز اضافه مي شود. در

اين مرحله ممکن است تعريق متوقف شود (حمله گرمايي).

نحوه برخورد با بيماران گرمازده

اگر بيمار هوشيار است

1. بيمار را در يک جاي سايه به پشت بخوابانيد

2. پاها را 20 درجه بالاتر از سطح بدن قرار دهيد

3. از کمپرس سرد در روي بدن استفاده کنيد

4. بيمار را باد بزنيد يا در معرض جريان هوا قرار دهيد

بدهيد ORS 5. به بيمار

اگر بيمار هوشيار نيست

1. علائم حياتي را کنترل کنيد

2. در صورت اختلال راه هوايي را باز کنيد

و احيا قلبي ريوي را شروع کنيد

3. در غير اين صورت بيمار را خنک کنيد

 

درمان

1. استراحت و پناه دادن از گرما

ابتدا مصدوم را از برابر آفتاب و گرما خارج کنيد و در يک محيط سايه و خنک

در حالي که پاهايش را 20 درجه بالا آورده ايد، بخوابانيد.

2. خنک کردن

بهترين راه براي خنک کردن بيمار استفاده از آب و باد است. با استفاده از

پارچه هاي خيس در روي شکم، زير بغل، کشاله هاي ران، سر و گردن و باد زدن

بيمار اقدام به خنک کردن بيمار نماييد. اين خنک کردن بايد به آهستگي انجام

شود و اگر بيمار حين خنک کردن دچار لرز شد بايد خنک کردن را متوقف و

بعد به آرامي ادامه داد.

3. جايگزيني آب و املاح

مهم ترين قسمت درمان جايگزيني مناسب آب و املاح است که در مراحل

خفيف گرمازدگي به تنهايي مي تواند درمان مناسبي باشد. اگر مصدوم هوشيار

بدهيد. اين محلول بهترين جاي گزين آب و املاح از ORS است به او محلول

دست رفته بدن است.

را م يتوان يک نوع سرم خوراکي دانست ORS چيست؟ پودر ORS

که جاي گزين مناسبي براي مايعات و املاح از دست رفته بدن است.

براي تهيه آن، يک بسته پودر را در يک ليتر آب سالم حل کنيد و

سپس جرعه جرعه مصرف کنيد. اين محلول نقش بسيار مهمي در

نداشتيد ORS پيشگيري و درمان گرمازدگي دارد. اگر پودر آماده

يک قاشق چايي خوري نمک به يک ليتر آب اضافه کنيد.

اضافه ORS هيچ چيز )از قبيل شکر، نمک يا نوشابه( به محلول

نکنيد زيرا ترکيب محلول را به هم مي زند. فقط م يتوانيد براي بهبود

مزه اندکي آبليمو به آن اضافه کنيد. در ميان مايعات طبيعي، دوغ

ORS است. مصرف محلول ORS جايگزين مناسبي براي محلول

محدوديتي در افراد بزرگسال ندارد.

4. استراحت

بيمار را به استراحت واداريد و از ادامه حضور و فعاليت او در هواي گرم جلوگيري

کنيد.

5. بيمار را به نزدي کترين مرکز درماني منتقل کنيد.

قبل از شروع فعاليت، حين فعاليت و بعد از آن ب هطور مرتب

از مايعات استفاده کنيد.

 

پيشگيري از گرمازدگي

رعايت اصول پيشگيري شما را از مواجهه با وضعيت هاي سخت و خطرناک

حفظ مي کند. پس همواره اين اصول ساده را که ضامن سلامتي شماست

به خاطر بسپاريد و رعايت کنيد. سه اصل در پيشگيري از گرمازدگي وجود

دارد.

1. جايگزيني مستمر و منظم املاح و آب قبل از کمبود آنها

نکته مهم اين است که شما قبل از اينکه آنقدر آب و املاح از دست دهيد که

بدن تان توان جبران آن را نداشته باشد اقدام به مصرف مايعات کنيد.

به خاطر داشته باشيد هميشه هنگام فعاليت به ويژه در آب و هواي گرم مصرف

يا محلول هاي داراي املاح بسيار بهتر از آب است. ORS محلول

• با آغاز فعاليت قبل از آن که تشنه شويد به صورت مداوم آب بنوشيد.

• قبل از فعاليت دو ليوان مايعات خنک و طي فعاليت به ازاي هر 10 تا 15

دقيقه حرکت نصف ليوان مايعات بخوريد.

• هر چه هوا گرم تر و مرطوب تر باشد و فعاليت و تعريق تان بيشتر باشد نيازتان

به آب، املاح و استراحت بيشتر است.

• اگر اتلاف آب و املاح بدن تان بيش از حد قابل جبران شد، بايد از ادامه فعاليت

در آن شرايط چشم پوشي کنيد، وگرنه بزودي مجبور به اين کار خواهيد شد.

2. مقابله با آفتاب و گرما

• هنگام فعاليت در آب و هواي گرم و مرطوب حتماً به اندازه کافي استراحت

کنيد و از فشار زياد و فعاليت مداوم اجتناب کنيد.

• در هواي گرم به ازاي هر نيم ساعت به 5 دقيقه استراحت نياز داريد.

• لباس مناسب در هواي گرم بسيار حياتي است. پوشش شما بايد نازک، گشاد،

با رنگ روشن باشد و هوا به راحتي در لابلاي آن جريان يابد.

• استفاده از کلاه، دستکش، روسري يا شال، شما را از آفتاب و گرما مصون

مي دارد.

• گذاشتن يک پارچه خيس روي سر و گردنتان بسيار به خنک شدن و خنک

ماند نتان کمک خواهد کرد.

3. پرهيز از آب و هواي خطرناک براي فعاليت

• در آب و هواي گرم بهترين زمان فعاليت، ساعات آغازين و پاياني روز است و

از فعاليت در ساعات مياني روز بايد پرهيز کرد.

• در بعضي از شرايط نمي توان به فعاليت ادامه داد. در بعضي از آب و هواها، قرار

گرفتن در آنها حتي بدون فعاليت هم خطرناک است.

تألیف: دكتر فريد عباسي

تلخيص و ويراستاري: ا. منصوري